Jedna z najbardziej tajemniczych postaci Biblii
Trudno znaleźć w historii chrześcijaństwa postać budzącą więcej emocji niż Judasz Iskariota. Przez dwa tysiące lat jego imię stało się synonimem zdrady. W języku wielu narodów określenie „judasz” oznacza człowieka nielojalnego, gotowego sprzedać przyjaciela dla własnych korzyści.
Czy jednak taki obraz jest pełny?
Kim naprawdę był Judasz? Dlaczego zdradził Jezusa? Czy kierowała nim wyłącznie chciwość? Czy jego czyn był konieczny, aby mogło dojść do ukrzyżowania i zmartwychwstania Chrystusa? A może od początku był jedynie narzędziem w rękach Boga?
Odpowiedzi na te pytania nie są tak oczywiste, jak mogłoby się wydawać.
Kim był Judasz Iskariota?
Judasz był jednym z Dwunastu Apostołów wybranych przez Jezusa. Wszystkie cztery Ewangelie wymieniają go w gronie najbliższych uczniów, a Ewangelia Jana podaje, że pełnił funkcję skarbnika wspólnoty. To oznacza, że Jezus obdarzył go znacznym zaufaniem. Nie był przypadkowym człowiekiem spotkanym na drodze. Przez kilka lat towarzyszył Jezusowi podczas nauczania, był świadkiem cudów, słuchał przypowieści i należał do najbliższego kręgu uczniów.
Paradoks polega na tym, że właśnie on przeszedł do historii jako zdrajca.
Trzydzieści srebrników
Najbardziej znanym symbolem zdrady Judasza jest trzydzieści srebrników.
Ewangelia Mateusza opisuje, że Judasz udał się do arcykapłanów i zapytał:
„Co chcecie mi dać, a ja wam Go wydam?”
Otrzymał trzydzieści srebrników (Mt 26,15).
W tradycji chrześcijańskiej pieniądze te stały się symbolem sprzedaży własnego sumienia. Jednak historycy zwracają uwagę, że nie była to wielka fortuna. Kwota odpowiadała raczej cenie niewolnika niż wynagrodzeniu za czyn, który miał zmienić historię świata.
Dlatego wielu badaczy uważa, że motyw finansowy nie wyjaśnia całej historii Judasza.
Dlaczego zdradził Jezusa?
Ewangelie nie podają jednoznacznej odpowiedzi.
Badacze wskazują kilka możliwych wyjaśnień.
– Chciwość
Najbardziej tradycyjna interpretacja opiera się na przekazie Ewangelii Jana, która wspomina, że Judasz jako skarbnik wspólnoty bywał nieuczciwy (J 12,6).
– Rozczarowanie
Inni historycy przypuszczają, że Judasz oczekiwał Mesjasza politycznego, który wyzwoli Izrael spod panowania Rzymu.
Tymczasem Jezus konsekwentnie odrzucał przemoc i głosił królestwo duchowe.
Dla części uczniów mogło to być źródłem narastającego rozczarowania.
– Próba zmuszenia Jezusa do działania
Istnieje również hipoteza, że Judasz nie planował śmierci Jezusa.
Mógł przypuszczać, że aresztowanie zmusi Mistrza do ujawnienia swojej nadprzyrodzonej mocy i rozpoczęcia oczekiwanego królestwa.
Choć teoria ta nie wynika bezpośrednio z Ewangelii, jest rozważana przez część badaczy jako możliwe wyjaśnienie jego zachowania.
– Działanie szatana
Ewangelia Łukasza stwierdza:
„Wtedy szatan wszedł w Judasza.” (Łk 22,3)
To jednak interpretacja teologiczna, ukazująca duchowy wymiar zdrady, a nie opis historycznego mechanizmu wydarzeń.
Pocałunek, który przeszedł do historii
W Ogrodzie Getsemani Judasz wskazał Jezusa strażnikom pocałunkiem. Był to znak umówiony wcześniej z arcykapłanami. Ewangelia Mateusza przekazuje przejmujące słowa Jezusa:
„Przyjacielu, po coś przyszedł?” (Mt 26,50)
To ostatnie słowa skierowane przez Jezusa do Judasza przed pojmaniem.
Jak umarł Judasz?
Tutaj pojawia się jedna z największych zagadek Nowego Testamentu.
Ewangelia Mateusza opisuje, że Judasz ogarnięty wyrzutami sumienia oddał srebrniki i odebrał sobie życie (Mt 27,3–5).
Natomiast Dzieje Apostolskie przedstawiają odmienny opis jego śmierci (Dz 1,18).
Od wieków bibliści próbują pogodzić oba przekazy, sugerując między innymi, że mogą opisywać różne etapy tego samego wydarzenia.
Nie istnieje jednak powszechnie przyjęte rozwiązanie tej rozbieżności.
Ewangelia Judasza
W 2006 roku opublikowano tłumaczenie starożytnego tekstu znanego jako Ewangelia Judasza.
Powstała ona prawdopodobnie w II wieku i reprezentuje nurt gnostycki. Przedstawia zupełnie inny obraz Judasza. Nie jest on zdrajcą. Jest uczniem, który najlepiej rozumie Jezusa i otrzymuje od niego tajemne nauki. Według tego tekstu zdrada stanowi element misji powierzonej przez samego Jezusa.
Historycy podkreślają jednak, że Ewangelia Judasza powstała ponad sto lat po opisywanych wydarzeniach i nie jest świadectwem naocznych świadków. Pokazuje raczej poglądy określonej wspólnoty gnostyckiej niż historyczny przebieg życia Jezusa.
Jak patrzyli na Judasza pierwsi chrześcijanie?
Najstarsze pisma chrześcijańskie przedstawiają Judasza jednoznacznie negatywnie. Był symbolem człowieka, który odrzucił łaskę i zdradził swojego Mistrza. Jednocześnie już w starożytności pojawiały się pytania:
Jeżeli śmierć Jezusa prowadziła do zbawienia świata, to czy można całkowicie potępiać człowieka, którego czyn do niej doprowadził?
To pytanie pozostaje przedmiotem dyskusji do dziś.
Czy Judasz był konieczny dla zbawienia?
To jeden z najtrudniejszych problemów teologii. Większość chrześcijańskich teologów odpowiada, że Bóg nie zmusił Judasza do zdrady. Działał on z własnej, wolnej woli i ponosi odpowiedzialność za swoją decyzję. Jednocześnie Bóg wykorzystał ludzkie wybory do realizacji większego planu zbawienia. To subtelna, ale bardzo istotna różnica.
Judasz w Księdze Urantii
Interesującą interpretację postaci Judasza przedstawia Księga Urantii, obszerne dzieło religijno-filozoficzne opublikowane w XX wieku. Nie jest ono źródłem historycznym dotyczącym wydarzeń I wieku, lecz prezentuje własną wizję życia Jezusa i jego uczniów.
Według Księgi Urantii Judasz nie był człowiekiem z natury złym. Przeciwnie – został wybrany na apostoła ze względu na inteligencję, zdolności organizacyjne oraz umiejętność zarządzania finansami wspólnoty.
Autorzy księgi twierdzą jednak, że stopniowo narastały w nim cechy, które oddalały go od nauk Jezusa: pycha, ambicja, skłonność do obrażania się oraz pragnienie osobistego znaczenia.
Kluczowym motywem zdrady miało być rozczarowanie. Judasz oczekiwał, że Jezus stworzy potężne ziemskie królestwo. Liczył również, że zajmie w nim ważne stanowisko. Kiedy Jezus konsekwentnie odrzucał polityczne ambicje i nauczał o królestwie duchowym, w Judaszu miała narastać frustracja.
Księga Urantii odrzuca także dosłowne rozumienie fragmentów mówiących o wejściu szatana w Judasza. Zdaniem jej autorów zdrada była skutkiem długiego procesu osobistych decyzji, a nie działania sił nadprzyrodzonych.
Szczególnie interesująca jest interpretacja samego wydania Jezusa.
Według Księgi Urantii Judasz nie planował śmierci Mistrza. Wierzył, że doprowadzając do jego aresztowania, zmusi go do objawienia boskiej mocy i rozpoczęcia oczekiwanego królestwa. Stało się jednak coś zupełnie przeciwnego. Jezus nie stawił oporu. Nie wezwał zastępów aniołów. Nie obalił swoich przeciwników. Dopiero wtedy Judasz miał zrozumieć, że jego plan zakończył się katastrofą. Doświadczył głębokiego szoku, rozpaczy i poczucia winy.
Jednocześnie Księga Urantii zdecydowanie odrzuca pogląd, że zdrada była konieczna dla realizacji Bożego planu. Według tej wizji władze religijne i tak doprowadziłyby do pojmania Jezusa, a czyn Judasza był całkowicie zbędny.
Autorzy przedstawiają go nie jako demona, lecz jako tragicznego człowieka, który zagubił się we własnych ambicjach i błędnych oczekiwaniach.
Zakończenie
Im więcej dowiadujemy się o Judaszu Iskariocie, tym bardziej złożoną postacią się okazuje. Nie był jedynie czarnym charakterem religijnej opowieści. Był uczniem Jezusa. Towarzyszył Mu przez lata. Słuchał tych samych nauk co pozostali apostołowie. A jednak podjął decyzję, która na zawsze odmieniła historię świata.
Czy był największym zdrajcą? Czy tragicznym człowiekiem, który nie przewidział skutków własnych działań? Czy jego zdrada była jedynie efektem wolnej woli, czy też wpisywała się w wydarzenia prowadzące do ukrzyżowania Jezusa?
Na te pytania prawdopodobnie nigdy nie poznamy ostatecznej odpowiedzi. Jedno pozostaje pewne. Judasz Iskariota do dziś pozostaje jedną z najbardziej tajemniczych i fascynujących postaci całej Biblii.
